duurzaamheid



Energiezuinigheid is één van de voorwaarden voor een duurzame woning, maar duurzaam verbouwen gaat  veel verder dan dat.


Bij de keuze van de bouwmaterialen willen we  naast de prijs ervan niet alleen rekening houden met de akoestische, de  energetische en de technische prestaties maar ook met de impact van het materiaal op het milieu en sociaal-economische aspecten.


duurzame bouwmaterialen


Tegenwoordig claimt bijna elke bouwmateriaalfabriant wel één of ander milieuvoordeel. Woorden als gerecycleerd, recycleerbaar, duurzaam en circulaire ontbreken in geen enkele marketingcampagne.



definitie bouwmateriaal/bouwproduct


Dit is de verzamelenaam van alle  producten die bestemd is om blijvend verwerkt te worden in bouwwerk.



definitie duurzaam in de strikte zin van het woord


De technische en functionele prestaties van duurzame bouwmaterialen blijven gewaarborgd gedurende de volledige levensduur van het materiaal. 



definitie duurzaam in de brede zin van het woord


Een duurzaam bouwmateriaal draag tbij tot duurzame ontwikkeling. Duurzame ontwikkeling geeft antwoorden op de behoeften van het heden, zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen'.


Duurzame ontwikkeling streeft naar een evenwicht tussen:


  • ecologische belangen
  • economische belangen
  • sociale belangen


Duurzaamheid gaat dus verder dan de effecten van de ontginning, vervaardiging, het gebruik en het levenseinde van het bouwmateriaal op het leefmilieu. Duurzaamheid houdt ook rekening met de effecten van het bouwmateriaal op maatschappij (o.a. op de menselijke gezondheid).




Marketing en greenwashing


Greenwashing (producten onterecht als natuurlijk, milieuvriendelijk of duurzaam aanprijzenis) schering en inslag.


Uit een studie die de Europese Commissie begin 2021 opzette, blijkt dat groene labels vaak niet kloppen en dus misleidend zijn. In meer dan de helft van de gevallen (59 procent) vallen de claims niet na te trekken. Dergelijke oneerlijke handelspraktijken zijn al strafbaar, maar de Economische Inspectie trad er nauwelijks tegen op. In juli 2021 kondigde Staatssecretaris voor Consumentenbescherming Eva De Bleeker aan dat ze bedrijven zich aan greenwashing bezondigen strenger ­controleren en met fikse boetes bestraffen.


Een groene strik erond of een likje groene verf is onvoldoende. De duurzaamheid van een bouwmateriaal kan slechts objectief beoordeeld worden door alle socie-economisch en milieucriteria mee te nemen.

Duurzaam is veel omvattender dan een lange levensduur.


In het Nederlands heeft duurzaam 2 betekenissen

  • een lage impact op het leefmilieu = sustainable
  • een lange levensduur = durable


De 2 betekenisens van duurzaamheid zijn aan elkaar  gekoppeld. Een bouwmateriaal met een lange levensduur zal wellicht een lagere impact op het leefmilieu vertegenwoordigen.


Duurzame bouwmaterialen worden gekenmerkt door enerzijds gekenmerkt door :


  • een lange levensduur en beperkte onderhouds- en vervangingsnoden
  • beperkte milieueffecten tijdens hun gehele levenscyclus 




Duurzaamheid in de context van bouwenmaterialen



Duurame bouwmaterialen moet in eerste instantie technische geschikt zijn voor de beoogde toepassing en dus voldoen aan de geldenende  wettelijke verplichtingen of reglementeringen


Naast de verplichte CE-markering en de prestatieverklaring, bestaan er zowel in de Belgische als in de Economische bouwmateiralennsectoren  nog  vrijwillige kwaliteitsverklaringen


Deze vrijwille kwaliteitsverklaringen worden enkel toegekend aan bouwmaterialen waarvoor een derde partij aangetoont dat ze  voldoen aan specifieke kwaliteitseisen die strenger zijn dan de wettelijke verplichtingen.


De twee vrijwillige conformiteitsmerken in de Belgische bouwsector die de bouwtechnische geschiktheid van bouwmaterialen en -systemen garanderen voor de beschouwde toepassing(en):


  • het BENOR-merk
  • Technische Goedkeuring (ATG) 




De productie van de bouwmaterialen


  1. de grondstoffen en hun ontginning


  • bij voorkeur grondstoffen die oneindig beschikbaar zijn of die nateelbaar zijn
  • bij voorkeur grondstoffen die gemakkelijk ontgonnen kunnen worden 


 

2. het transport van de grondstoffen


  • bij voorkeur lokale materialen. Dit dient materiaal per materiaal nagegaan te worden. Tropisch hardhout uit een FSC bos wordt over een grote afstand getransporteerd,  maar omdat het hout vaak geen verduurzaamheid behoeft is het best mogelijk dat een bepaalde houtsoorten als duurzamer dan lokaal hout dat verduurzam werd gelabeld kunnen worden)


  

 3. de verwerking van de grondstoffen tot de bouwmaterialen


  • hoe minder energie er nodig is om de grondstoffen te verwerken tot eindproduct hoe beter
  • productie op niet-fossiele energiebronnen

De constructiefase


    1. hoe korter het transport van de bouwmaterialen naar de werf hoe beter


    2. transportwijze van de materialen naar de werf


    3. het bouwen van de woning


  • prefab leidt meestal tot minder snijverliezen en dus materiaalverspilling



    De gebruikfase van het gebouw



    • In welke mate dragen de bouwmaterialen bij tot een energiezuinigere woning?


    • het onderhoud/herstellingen/vervangingen
      • kies voor onderhoudsvriendelijke materialen met een lange levensduur 
      • regelmatig onderhoud verlengt de levensduur van de woning/materialen


      Het end of live


      wat gebeurt er met de materialen na het ontmantelen ervanof de sloop van het gebouw?


      • vermijdt door de materiaalkeuze en de manier waarop de materialen in het gebouw verwerkt worden dat ze op het einde van de levensduur van het gebouw enkel nog gestort of verband kunnen worden in plaats van herbruikt of hoogwaardig gerecycleerd.


      Om van circulaire materialen te kunnen spreken moeten ze bij sloop of ontmanteling

      • gecomposteerd kunnen worden
      • herbruikt kunnen worden worden
      • hoogwaardige gerecycleerd kunnen worden



      Levenscyclusanalyse of LCA


      Levenscyclusanalyse (LCA) is een methode om de totale milieubelasting van een product of materiaal te berekenen op basis van alle activiteiten gedurende de volledige levensduur (ontginning/productie/bouwfase/gebruiksfase/sloop) van een materiaal.


      Voor elk proces worden bij een LCA zowel de ingaande als uitgaande grondstoffen, emissies, energie en afvalstoffen meegerekend.


      LCA een zeer handige tool bij het kiezen van duurzame bouwmaterialen omdat het toelaat verschillende materialen te gaan vergelijken.



      Environmental Product declaration of EPD


      Dit document geeft informatie over de milieu-impact van bouwmaterialen. De berekening van het EPD gebeurt op basis van een LCA.


      De fabrikant van het bouwmateriaal levert het EPD aan en laat het door een onafhankelijke deskundige controleren.


      Het Environmental Product Declaration is een kortere versie van een LCA-rapport waardoor het eenvoudiger te lezen is en bedrijven het eerder zullen gebruiken in hun communicatie dan een LCA-rapport.



      Levenscyclusanalyse of LCA


      Levenscyclusanalyse (LCA) is een methode om de totale milieubelasting van een product of materiaal te berekenen op basis van alle activiteiten gedurende de volledige levensduur (ontginning/productie/bouwfase/gebruiksfase/sloop) van een materiaal.


      Voor elk proces worden bij een LCA zowel de ingaande als uitgaande grondstoffen, emissies, energie en afvalstoffen meegerekend.


      LCA een zeer handige tool bij het kiezen van duurzame bouwmaterialen omdat het toelaat verschillende materialen te gaan vergelijken.



      Environmental Product declaration of EPD


      Dit document geeft informatie over de milieu-impact van bouwmaterialen. De berekening van het EPD gebeurt op basis van een LCA.


      De fabrikant van het bouwmateriaal levert het EPD aan en laat het door een onafhankelijke deskundige controleren.


      Het Environmental Product Declaration is een kortere versie van een LCA-rapport waardoor het eenvoudiger te lezen is en bedrijven het eerder zullen gebruiken in hun communicatie dan een LCA-rapport.



      Duurzaamheidslabels voor bouwmaterialen


      Labels kunnen een indicatie geven van duurzaamheid. De labels zeggen vooral iets over de productiewijze van het bouwmmateriaal of over het materiaal in zijn geheel.


      Producenten of sectorfederaties introduceren vaak zelf labels introduceren omwille van marketingredenen.  Voor wie op zoek is naar duurzame bouwmaterialen rijst dan de vraag  "hoe herken ik een betrouwbaar duurzaamheidslabel?".


      Wat betrouwbare labels gemeen hebben is volgende:


      • ze hanteren controleerbare criteria die strenger zijn dan de geldende wetgeving
      • de controle gebeurd door onafhankelijke organisaties
      • de criteria zijn openbaar



      Gekende milieulabels voor bouwmaterialen zijn:


      • Cradle To Cradle voor tal van bouwmaterialen
      • Ecolabel voor verven en vernissen
      • FSC en PEFC voor hout
      • Nature Plus en Der Blauwe Engel voor hout, verven/vernissen en vloerbekleding
      • Nordic Swan voor verven/vernissen
      • Goodweave, GUT en Oeko-Tex 100 voor tapijten en vloerbekleding
      • HR Top (gas), Optimaz (mazout) en Optimaz Elite (mazout) voor verwarmingtoestellen 

      afwegingen bij de het kiezen van duurzame bouwmaterialen


      Afweging 1: de technische kwaliteiten van het bouwmaterialen


      Herstellingen en vroegtijdige vervangen kunnen vermeden worden door te kiezen voor bouwmaterialen die technisch en functioneel geschikt zijn voor de beoogde toepassing en daarenboven een aangepaste levensduur hebben.


      Kiezen voor kwalitievere materialen heeft een positieve impact op het milieu door een reductie van zowel de ontginning van primaire grondstoffen en van de afvalproductie.


      Een lange leversduur vereist ook een  correcte plaatsing en het nodige onderhoud.

      Afweging 2 : kies voor materialen met een beperkte milieu-impact



      Dit gaat verder dan het opteren voor materialen met een milieulabel.


      Bouwmaterialen op basis van hernieuwbare grondstoffen, hergebruikte bouwmaterialen, materialen die recyleerbaar zijn of met gerecycleerde materialen gemaakt zijn beperken de milieu-impact.


      Door het selectief verwijderen van bouwmaterialen na hun eerste toepassing in een gebouw mogelijk te maken  en de materialen na demontgae  zonder of na slechts een paar kleine bewerkingen te hergebruiken in een nieuw gebouw of in een andere toepassing worden er afval en primaire grondstoffen uitgespaard. Hergebruik is enkel interessant van milieuoogpunt indien de milieu-impact van het transport van het recupmateriaal lager is dan die van de fabricage van nieuw bouwmateriaal.


      In geval van recyclage is dit vanuit milieuoogpunt slechts interessant indien het recycleren (demontage, transport, sorteren, productie nieuw materiaal met gerecycleerde inhoud) minder milieu impact heeft dan de fabricage van nieuw bouwmateriaal met nieuwe primaire grondstoffen.


      Bouwmaterialen moeten gemakkelijk gescheiden kunnen worrden op het einde van de levensduur te kunnen hergebruiken of recycleren.


      Materialen op basis van lokale grondstoffen vereisen minder transport.  Lokale materialen hebben niet altijd per definitie een lagere milieu-impact dan alternatieve producten die van verder weg komen.


      Ook de verpakkingen van bouwmaterialen maken  een niet te verwaarlozen aandeel uit van het bouw- en sloopafval.

      Afweging 3: gebruik bouwmaterialen zuinig en rationeel


      Zuinig en rationeel materiaalgebruik zorgt voor minder ontginning van primaire grondstoffende,  bouw- en sloopafval.


      Afweging 4: gebruik materialen die geen schadelijke impact hebben op de menselijke gezondheid


      Laag-emissieve materialen genieten de voorkeur. Materialen met een lage VOC-emissie zijn herkenbaar aan specifieke emissie-labels of type °I Milieuverklaringen.


      Afweging 5: rekening houden met de socio-economische aspecten van de bouwmaterialen


      De levenscycluskosten zijn één van die economische parameters waamee te weinig rekening gehouden wordt door de te grote focus op de aankoopprijs van bouwmaterialen.


      LCC-analyse (Life Cycle Costing)


      LCC-analyse berekent de levenscycluskosten. Dit is de optelsom van alle  kosten die gemaakt moeten worden tijdens de volledige levenscyclus van het betrokken bouwmateriaal. Deze kosten hebben betrekking op  de aankoop, het transport, de installatie, het gebruik, de reiniging, het onderhoud, de herstellingen, de vervangingen en de afvalverwerking van het bouwmateriaal.